مصر از انقلاب تا کودتا

«چاپ شده در شماره مردادماه نشریه آینده سازان»

مصر سرزمینی با تاریخ وتمدنی کهن است. سرزمینی به وسعت یک میلیون متر مربع که یکی از عجایب هفتگانه بشر،یعنی اهرام ثلاثه را در خود جای داده است. اما این روزها، تحولات سیاسی مصر گویسبقت را در برانگیختن تعجب جامعه جهانی از اهرام ثلاثه ربوده است.

چرا مصر مهم است؟

مصرِ هشتاد میلیون نفری از دیرباز به دلایلمتعدی، کانون حوادث مهم و سرنوشتxadساز برایجامعه عرب بوده است. بخش بزرگی از این اهمیت، به سبب همسایگی این کشور با رژیمصهیونیستی و نوار غزه است، چرا که مصر همواره در منازعات فلسطین، نقشی کلیدی ایفاکرده است. «جمال عبدالناصر»، که رهبری مصر را درسالxadهای 1954 تا 1970 برعهده داشت،در اثر ریشهxadهای تعصب عمیق عربی، جنگ شش روزه اعراب با اسرائیل را شکل داد وافتخار دشمنی با اسرائیل را نصیب مصریان کرد. اما این کشور، ننگ به رسمیت شناختناسرائیل را نیز بر پیشانی دارد. «انورسادات»، رئیس جمهور بعدی مصر پای قرارداد ننگین«کمپ دیوید» رفت و مصر، اولین کشور عربی شد که اسرائیل را به رسمیت شناخت. «حسنیمبارک» هم در دوران ریاست جمهوری خود، «گذرگاه رفح» را بست تا نقشی بیxadبدیل در کمکبه اسرائیل در محاصره غزه و به خاک و خون کشیدن مردم فلسطین ایفا نماید. پس مصر همبه لحاظ جغرافیایی و هم به لحاظ خط مشی حاکمان آن، برای غرب و به ویژه اسرائیل مهماست. پیشینه تاریخی و نقش آن در تاثیرگذاری بر جامعه عرب را نیز به این اهمیتاضافه کنید.

انقلابی که پیروز شد...

با آغاز موج بیداریاسلامی در منطقه و پس از قیام مردم تونس، مردم مصر دومین کشوری بودند که دست بهانقلاب زدند و با پافشاری در میدان «التحریر»، توانستند حاکم مستبد و غربxadزده خود یعنی«حُسنی مبارک» را که یکی از مهمترین همxadپیمانxadهای آمریکا و اسرائیل بود، به زیربکشند. انقلاب مردم به پیروزی رسید و با برگزاری انتخابات، «محمد مُرسی» که ازعناصر وابسته به گروه اسلامxadگرای «اخوانxadالمسلمین» بود به عنوان رئیس جمهور منتخبملت، انتخاب شد.

مُرسی و مشکلاتش...

محمد مرسی، در شرایطیقدرت را در دست گرفت که مصر با مشکلات عدیدهxadای مواجه بود.

1. او رئیس جمهور کشوری شد که، در قبال هفتصدهزار نفرنیروی ارتش، دو میلیون نفر نیروی امنیتی وجود داشت و هر دوی این نیروها، سالxadهابود که در سپهر سیاست مصر، نقشی تعیین کننده داشتند و عملا همه روسای جمهور قبلی،نظامی بودند.

2. نظامیان تمام مشکل مرسی نبودندچرا که فقط شهر قاهره، شش میلیون کارتنxadخواب و آلونکxadنشین دارد که نزدیک به دومیلیوننفر آنxadها در قبرستانxadها شب را به صبح میxadرسانند. بحران نان، مشکلی بود که بایددولت جدید برای آن چارهxadای میxadاندیشید و مرسی، نزدیکی به عربستان سعودی و آمریکارا بهترین راه برای حل مشکلات خود تلقی کرد. او اولین سفر خارجی خود را به عربستانترتیب داد و کدهای مثبت فراوانی را هم به آمریکا فرستاد که قرار نیست با رفتن «حُسنیمبارک»، رابطه مصر و آمریکا دچار خدشه شود و وی روی کمکxadهای آمریکا هم در اقتصاد وهم در روابط بینxadالملل حساب ویژهxadای باز کرده است.

3. از سوی دیگر، انقلابیون مصریخواستار برخورد تندتری با اسرائیل بودند و از دوره پس از مبارک، اسرائیل از ناحیهمصر نیز احساس خطر میxadکرد. این ترس، زمانی تشدید میxadیافت که همسایگان دیگر اسرائیلیعنی سوریه و لبنان در خط مقاومت قرارداشتند و اسرائیل از ناحیه آنxadها احساس امنیتنمیxadکرد. مسلم بود که اضافه شدن مصر به این خط، میxadتوانست منجر به محاصره رژیمصهیونیستی شود. مُرسی با وجود بعضی مواضع انقلابی، بنای تقابل جدی با اسرائیل رانداشت و این مسئله را در مواردی مثل مخالفت با تسخیر سفارت اسرائیل به دستانقلابیون نشان داده بود. اما با همه اینxadها همچنان برای اسرائیل یک خطر محسوب میxadشدو باید کنار میxadرفت.

4. محمد مرسی، رئیس «حزب آزادی و عدالت» مصر بود کهاز احزاب وابسته به جمعیت اسلامxadگرای «اخوان المسلمین» محسوب میxadشد. این جمعیت، باوجود اینxadکه گروهی ریشهxadدار است اما از زمان پیدایش، بیشتر به عنوان گروهی فرهنگیو اجتماعی فعالیت کرده است و تجربه کار سیاسی به معنی قرارگرفتن در راس حکومت رانداشته است و همین بیxadتجربگی و انجام بعضی اقدامات باعث شد تا اعتراضات مردمی برعلیه او شکل گیرد.

پس نارضایتی ارتش وابستهبه آمریکا از به روی کارآمدن یک رئیس جمهور غیرنظامی و کاهش اختیارات ارتش، احساسخطر آمریکا و اسرائیل با وجود خوشxadخدمتیxadهای مرسی، بیxadتجربگی و اشتباهات دولت مصردر حکومتداری را میxadتوان سه عامل مهم برای تحولات اخیر در مصر به شمار آورد. همینسبب شد تا پس از تظاهرات مردمی در سالگرد انتخاب مرسی، با چراغ سبز آمریکا، ارتشمصر اقدام به کودتا کرده، مرسی را دستگیر و رئیسxadجمهور موقت را منصوب کند.

درسی که میxadگیریم...

1. انقلاب مصر، دارای پشتوانه قویمردمی بود. محمد مرسی هم از طریق رای مردم و با انتخابات قانونی بر سر کار آمدهبود. اما امروز با مصری روبرو هستیم که در یکی از میدانxadهایش مخالفین مرسی شعار میxadدهندو در کمی آنxadطرفxadتر، موافقینش. مرسی و گروه اخوانxadالمسلمین، چوب اشتباهاتی را میxadخورندکه در اثر بیxadبرنامگی و عدم بهرهxadمندی از یک فلسفه سیاسی متقن ایجاد شده است. ایننقطه امتیاز انقلاب اسلامی ایران باانقلاب مصر است چرا که وقتی حضرت امام(ره) نهضت خود را آغاز کرد با پشتوانهاجتهادی پویا که میراث 1400 سال فقاهت شیعه بود، وارد عرصه شد و اصول کلی نحوهحکومتxadداری، نحوه تنظیم سیاست داخلی و خارجی و.... در این میراث و گنجینه فقهیشیعه وجود داشت. گروه اخوانxadالمسلمین با وجود سابقهxadای که در فعالیتxadهای فکری واجتماعی دارند، از این نعمت بیxadبهرهxadاند و اشتباهات آنxadها در دوران قدرت، زائیدههمین نواقص است.

2. مرسی درحالی با چراغ سبز آمریکابه ارتش این کشور، کنار گذاشته شد که هیچ مناقشهxadی جدیxadای با آمریکا نداشت و کرنشدر برابر آمریکا را به عنوان راه نجات از مشکلات اقتصادی و سیاسی خود میxadدانست.مرسی روی عربستان سعودی نیز حساب ویژهxadای باز کرده بود و همین ملاحظات، سبب دوریاو از ایران و کشورهای مستقل و حامی مقاومت بود. اما سیاست تنشxadزدایی مرسی کارسازواقع نشد و آمریکا ثابت کرد که حتی راضی نیست که یک اسلام سیاسیِ حداقلی در یککشور اسلامی جاری و ساری باشد. مرسی ماهxadها برای جذب کمکxadهای مالی غرب و کشورهایعربی تلاش کرد و به نتیجه نرسید، اما با فاصله چند روز از برکناری وی، آمریکا کمک 5/1میلیارد دلاری و سه کشور عربستان، قطر و امارات متحده عربی کمک 13میلیون دلاریبرای دولت موقت مصر در نظر گرفتهxadاند.

3. ملتxadهای مسلمان باید تصمیم خود رابگیرند. امروز دوراهی مقاومت و سازش در برابر همه ملتxadها وجود دارد. مرسی که سیاستمصالحه و تنشxadزدایی با آمریکا را در پیش گرفته بود اینxadگونه در عرض 10 روز سقوطکرد و «بشار اسد»(رئیسxadجمهور سوریه) که خود را در خط مقاومت تعریف کرده است، پس از27 ماه، همچنان بر مسند قدرت باقی است و سنگرها را یک به یک فتح میxadکند. اگروادادگی در برابر زورگوییxadهای غرب و مقاومت در برابر زیادهxadخواهیxadهای آن، هردونتیجه مشابهی دارد، انتخاب کدام راه منطقیxadتر به نظر میxadرسد؟ هم عزت و هم ذلتهزینه دارند، پرداخت کدام هزینه را میxadپسندیم؟

مقام معظم رهبری میxadفرمایند:

«دشمن موذيگرى مىكند، راه را دشوار مىكند، هزينههايى را بر ما تحميل مىكند؛ منتها رسيدن به مرتبهعالى عزّت و پيشرفت، هزينههايى هم دارد. پيدا كردن عزّت و اعتلا هزينه دارد. ذلّت هم هزينه دارد؛ مگر ذلّت هزينه ندارد؟ الان شما ببينيد افسر آمريكايى دستزنِ افسر بعثى را مىگيرد و با خودش مىبرد؛ ولى بعثىِ عراقى جرأت نمىكند حرفبزند! ذلّت از اين بالاتر؟ هم ذليل شدهاند و هم هزينهاش را مىپردازند. ارتشى كه در مقابل دشمنمقابله نمىكند، نتيجهاش اين است. بله؛ رسيدن به عزّت، اعتلا و قدرت، هزينههايى دارد؛ بايد هزينهها را پرداخت، بايد عمل كرد و پيش رفت.»15/05/82